Nền Tảng Cựu Ước

The Pentateuch

11 bài học · Thirdmill Nexus

1. Introduction to the Pentateuch

   Giới Thiệu về Ngũ Kinh Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học mở đầu giới thiệu Ngũ Kinh như tiêu chuẩn đức tin Đức Chúa Trời ban cho Y-sơ-ra-ên để phân định ý muốn Ngài. Bài học trình bày hai cách tiếp cận hiện đại. Cách phê bình phủ nhận thẩm quyền trọn vẹn của Kinh Thánh, với tiền giả định tự nhiên cho rằng tôn giáo tiến hóa dần và các tên gọi khác nhau của Đức Chúa Trời cùng những câu chuyện lặp lại chứng tỏ nhiều nguồn tài liệu. Cách Tin Lành khẳng định Kinh Thánh được cảm thúc, tin sự can thiệp siêu nhiên, xem lịch sử phát triển như mặc khải tiệm tiến và giữ quyền tác giả căn bản của Môi-se. Bài học kết luận tín hữu cần hiểu các cách phê bình để đáp lại cho đúng.

   Thuật ngữ: Pentateuch = Ngũ Kinh · inspiration = sự cảm thúc · naturalism = chủ nghĩa tự nhiên · Mosaic authorship = quyền tác giả của Môi-se · source criticism = phê bình nguồn

   Câu hỏi học tập

   1. Ngũ Kinh đã đóng vai trò tiêu chuẩn đức tin cho Y-sơ-ra-ên như thế nào?
   2. Tiền giả định tự nhiên dẫn các nhà phê bình đến những kết luận nào về tác giả và nguồn gốc của Ngũ Kinh?
   3. Cách tiếp cận của người Tin Lành về quyền tác giả của Môi-se và thẩm quyền của Kinh Thánh khác với cách tiếp cận phê bình ở những điểm nào?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 3 · Bách khoa: Chính điển · Sáng Thế Ký 1

2. A Perfect World

   Một Thế Giới Hoàn Hảo Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học mở đầu phần lịch sử nguyên thủy, tập trung vào Sáng Thế Ký chương một, nơi Môi-se mô tả Đức Chúa Trời sắp đặt thế giới thành trật tự hoàn hảo. Bài học trình bày tổng quan: lịch sử nguyên thủy đáng tin vì được cảm thúc, cách Môi-se chọn lọc và sắp xếp tài liệu, bối cảnh các câu chuyện nguyên thủy cổ đại, và mục đích dạy Y-sơ-ra-ên lẽ thật để sống theo ý muốn Đức Chúa Trời. Bài học phân tích cấu trúc văn học qua ba phần: thế giới tối tăm hỗn mang, sáu ngày sắp đặt, và thế giới lý tưởng cùng ngày Sa-bát. Bài học giải thích ý nghĩa nguyên thủy cho Y-sơ-ra-ên đang hướng về Ca-na-an, rồi áp dụng cho ngày nay qua ba giai đoạn khai mở, tiếp diễn và hoàn tất trong Đấng Christ.

   Thuật ngữ: primeval history = lịch sử nguyên thủy · creation = sự sáng tạo · Sabbath = ngày Sa-bát · ideal world = thế giới lý tưởng

   Câu hỏi học tập

   1. Vì sao Môi-se viết lịch sử nguyên thủy, và bài học này nói mục đích đó liên quan đến Y-sơ-ra-ên như thế nào?
   2. Ba phần trong cấu trúc văn học của Sáng Thế Ký chương một cho thấy Đức Chúa Trời sắp đặt thế giới ra sao?
   3. Thế giới hoàn hảo thuở ban đầu báo trước điều gì cho Y-sơ-ra-ên, và cho Hội Thánh ngày nay qua Đấng Christ?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 9 · Bách khoa: Vườn Ê-đen · Sáng Thế Ký 1

3. Paradise Lost and Found

   Địa Đàng Đã Mất và Được Tìm Lại Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học kể câu chuyện A-đam và Ê-va phạm tội trong vườn Ê-đen, và Môi-se viết câu chuyện này để khích lệ Y-sơ-ra-ên đảo ngược những bước chân của họ, vì chỉ nhờ đó họ mới có hy vọng tìm lại địa đàng. Bài học phân tích cấu trúc của một truyện thống nhất gồm bốn phần: ở trong vườn, điều kiện được tăng thêm, điều kiện bị rủa sả, và bị đuổi khỏi vườn, với những đối chiếu cho thấy nhân loại đã mất Ê-đen và đang chờ đợi chiến thắng của Đức Chúa Trời trên điều ác. Bài học giải thích ý nghĩa nguyên thủy về sự thánh khiết và lòng trung thành cùng hậu quả là sự chết, đau đớn và bị loại ra, rồi áp dụng qua Tân Ước trong ba giai đoạn khai mở, tiếp diễn và hoàn tất.

   Thuật ngữ: Garden of Eden = Vườn Ê-đen · the Fall = sự sa ngã · temptation = sự cám dỗ · curse = sự rủa sả

   Câu hỏi học tập

   1. Bốn phần trong cấu trúc của Sáng Thế Ký chương hai đến chương ba cho thấy địa đàng đã mất như thế nào?
   2. Môi-se muốn Y-sơ-ra-ên học gì từ sự sa ngã của A-đam và Ê-va khi họ chuẩn bị sống trong đất Ca-na-an?
   3. Tân Ước áp dụng câu chuyện vườn Ê-đen cho Cơ Đốc nhân ngày nay qua những giai đoạn nào?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 13 · Bách khoa: Sự sa ngã · Sáng Thế Ký 2 · Sáng Thế Ký 3

4. A World of Violence

   Một Thế Giới Đầy Bạo Lực Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học kể cách con người bắt đầu làm đầy thế giới bằng bạo lực sau sự sa ngã, và Đức Chúa Trời đã phản ứng ra sao. Bài học trình bày ba khía cạnh: cấu trúc văn học, ý nghĩa nguyên thủy và cách Tân Ước dạy chúng ta áp dụng những đoạn này. Cấu trúc phần đầu đối chiếu Ca-in gian ác với Sết công chính qua hai câu chuyện và hai gia phả song song, rồi phần sau nói về các con trai của Đức Chúa Trời, người Nê-phi-lim và lời kết về Nô-ê được ơn trước mặt Đức Chúa Trời. Ý nghĩa nguyên thủy cho thấy những khuôn mẫu ấy đã nói với Y-sơ-ra-ên cần được giải cứu. Áp dụng theo ba giai đoạn khai mở, tiếp diễn và hoàn tất, hướng đến sự chấm dứt bạo lực và sự giải cứu sau cùng.

   Thuật ngữ: violence = sự bạo lực · genealogy = gia phả · Nephilim = Nê-phi-lim · deliverance = sự giải cứu

   Câu hỏi học tập

   1. Câu chuyện Ca-in và Sết, cùng hai gia phả của họ, đối chiếu con đường gian ác và con đường công chính như thế nào?
   2. Những khuôn mẫu bạo lực trong Sáng Thế Ký chương bốn đến chương sáu đã nói gì với Y-sơ-ra-ên thời Môi-se?
   3. Tân Ước dạy chúng ta áp dụng bài học về một thế giới đầy bạo lực trong ba giai đoạn khai mở, tiếp diễn và hoàn tất ra sao?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 14 · Bách khoa: Tội lỗi · Sáng Thế Ký 4 · Sáng Thế Ký 6

5. The Right Direction

   Hướng Đi Đúng Đắn Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học khép lại phần Lịch sử nguyên thủy bằng câu chuyện Nô-ê và trận lụt (Sáng Thế Ký 6:9–11:9), cho thấy hướng đi Đức Chúa Trời định cho dân Ngài. Bài học gồm ba phần: cấu trúc, ý nghĩa ban đầu và áp dụng ngày nay. Phần cấu trúc trình bày trận lụt giải cứu theo năm bước đối xứng, từ giao ước với Nô-ê đến giao ước bền vững với cầu vồng làm dấu, rồi trật tự mới và sự thất bại của Ba-bên. Phần ý nghĩa ban đầu giải thích các phân biệt giữa các con trai Nô-ê soi sáng quan hệ của Y-sơ-ra-ên với các dân lân cận, và Ba-bên cho thấy sự kiêu ngạo bị đánh bại. Phần áp dụng theo dõi giao ước và chiến thắng ấy trong Đấng Christ, qua báp-têm và chiến trận thuộc linh, đến sự hoàn tất.

   Thuật ngữ: covenant = giao ước · flood = trận lụt · deliverance = sự giải cứu · Babel = Ba-bên

   Câu hỏi học tập

   1. Trận lụt giải cứu được trình bày theo năm bước đối xứng nào, và bước ngoặt ở giữa có ý nghĩa gì đối với Nô-ê và gia đình ông?
   2. Những phân biệt giữa các con trai của Nô-ê giúp Y-sơ-ra-ên hiểu quan hệ của mình với các dân lân cận như thế nào?
   3. Sự thất bại của Ba-bên và giao ước bền vững sau trận lụt định hướng đời sống của Cơ Đốc nhân ngày nay ra sao, kể cả qua báp-têm và chiến trận thuộc linh?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 20 · Bách khoa: Giao ước · Sáng Thế Ký 6

6. The Life of Abraham: Structure and Content

   Cuộc Đời Áp-ra-ham: Cấu Trúc và Nội Dung Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học mở đầu loạt ba bài về Áp-ra-ham, trình bày cách Môi-se sắp xếp câu chuyện đời ông trong Sáng Thế Ký 11:10–25:18 và những mối quan tâm chính của các chương này. Bài học gồm hai phần: thiết kế văn học và các chủ đề lớn. Phần thiết kế đặt đời Áp-ra-ham trong toàn bộ Sáng Thế Ký, rồi liệt kê mười bảy phân đoạn, từ dòng dõi được ưu ái đến cái chết và người thừa kế, được sắp xếp thành năm bước đối xứng với giao ước ở trung tâm. Phần chủ đề triển khai đoạn then chốt Sáng Thế Ký 12:1–3 thành bốn điểm: ân điển của Đức Chúa Trời, sự trung thành Áp-ra-ham phải giữ, các phước hạnh ban cho ông như dòng dõi đông đảo, đất đai và danh lớn, cùng phước hạnh tuôn qua ông đến mọi gia đình trên đất.

   Thuật ngữ: covenant = giao ước · patriarch = tổ phụ · loyalty = sự trung thành · blessing = phước hạnh

   Câu hỏi học tập

   1. Mười bảy phân đoạn đời Áp-ra-ham được sắp xếp thành năm bước đối xứng như thế nào, và vì sao giao ước ở Sáng Thế Ký 15–17 lại là trung tâm?
   2. Sáng Thế Ký 12:1–3 triển khai thành bốn chủ đề lớn nào, và mỗi chủ đề nói gì về Đức Chúa Trời và Áp-ra-ham?
   3. Vì sao Môi-se kể chuyện Áp-ra-ham không chỉ để nhớ quá khứ mà còn để dân Y-sơ-ra-ên tìm hướng đi cho tương lai?

   Đọc thêm: Bách khoa: Giao ước · Sáng Thế Ký 12

7. The Life of Abraham: Original Meaning

   Cuộc Đời Áp-ra-ham: Ý Nghĩa Ban Đầu Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học này giải thích vì sao phải đọc câu chuyện Áp-ra-ham theo ý nghĩa ban đầu, tức điều Môi-se muốn nói với Y-sơ-ra-ên trên đường về Đất Hứa. Vì Kinh Thánh được viết trước hết cho người xưa, việc áp dụng ngày nay phải dựa trên ý nghĩa gốc. Bài học gồm hai vấn đề: sự liên hệ và hàm ý. Phần liên hệ cho thấy Môi-se nối thế giới của Áp-ra-ham với thế giới của Y-sơ-ra-ên qua ba cách: bối cảnh giải thích nguồn gốc lịch sử, gương mẫu để noi theo hay tránh xa, và hình bóng báo trước kinh nghiệm của Y-sơ-ra-ên, rồi tổng kết qua năm bước đời Áp-ra-ham. Phần hàm ý áp dụng bốn chủ đề lớn — ân điển, lòng trung thành, phước hạnh cho Áp-ra-ham và phước hạnh qua ông — cho Y-sơ-ra-ên rời Ai Cập tiến vào Đất Hứa.

   Thuật ngữ: original meaning = ý nghĩa ban đầu · background = bối cảnh lịch sử · model = gương mẫu · foreshadow = hình bóng

   Câu hỏi học tập

   1. Ba cách Môi-se nối thế giới của Áp-ra-ham với thế giới của Y-sơ-ra-ên — bối cảnh, gương mẫu và hình bóng — khác nhau như thế nào? Hãy nêu một ví dụ cho mỗi cách.
   2. Bốn chủ đề lớn từ Sáng Thế Ký 12:1–3 có hàm ý gì cho Y-sơ-ra-ên đang rời Ai Cập để tiến về Đất Hứa?
   3. Vì sao việc áp dụng ngày nay phải dựa trên ý nghĩa ban đầu, thay vì đọc thẳng câu chuyện Áp-ra-ham như bài học đạo đức cho mình?

   Đọc thêm: Bách khoa: Đất Hứa · Sáng Thế Ký 15

8. The Life of Abraham: Modern Application

   Cuộc Đời Áp-ra-ham: Áp Dụng Ngày Nay Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học khép lại loạt Áp-ra-ham, chỉ ra con đường đúng đắn để áp dụng các chương Sáng Thế Ký 11:10–25:18 cho ngày nay. Áp-ra-ham sống cách đây khoảng bốn ngàn năm, nhưng Kinh Thánh vẫn có ích cho chúng ta; không thể áp dụng trực tiếp như chuyện đạo đức đơn giản, mà phải qua Đấng Christ, Đấng trung gian nối chúng ta với Áp-ra-ham. Bài học đi theo hai hướng: Áp-ra-ham và Chúa Giê-xu, rồi Y-sơ-ra-ên và Hội Thánh. Hướng thứ nhất giải thích 'dòng dõi' trong Ga-la-ti 3:16 là Đấng Christ, với Y-sác báo trước Ngài, rồi áp dụng bốn chủ đề lớn cho Đấng Christ. Hướng thứ hai cho thấy tín hữu trở nên dòng dõi và người thừa kế của Áp-ra-ham nhờ hiệp một với Đấng Christ, rồi áp dụng bốn chủ đề ấy cho Hội Thánh.

   Thuật ngữ: seed of Abraham = dòng dõi của Áp-ra-ham · union with Christ = sự hiệp một với Đấng Christ · church = Hội Thánh · application = sự áp dụng

   Câu hỏi học tập

   1. Vì sao không thể áp dụng câu chuyện Áp-ra-ham trực tiếp như chuyện đạo đức, mà phải đi qua Đấng Christ?
   2. Ga-la-ti 3:16 hiểu 'dòng dõi' của Áp-ra-ham như thế nào, và Y-sác báo trước Đấng Christ ra sao?
   3. Tín hữu trở nên dòng dõi và người thừa kế của Áp-ra-ham nhờ hiệp một với Đấng Christ có ý nghĩa gì cho Hội Thánh, xét theo bốn chủ đề lớn?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 21 · Ga-la-ti 3

9. The Patriarch Jacob

   Tổ Phụ Gia-cốp Nội dung AI soạn, chưa duyệt

   Bài học theo dõi câu chuyện Gia-cốp trong Sáng Thế Ký 25:19–37:1, cho thấy Đức Chúa Trời đã uốn nắn một con người đầy mưu mẹo thành tổ phụ của Y-sơ-ra-ên. Phần đầu trình bày cấu trúc văn chương: bảy phân đoạn xếp thành một cấu trúc đối xứng lớn, với thời gian Gia-cốp ở với La-ban làm trung tâm; hai bên là cuộc tranh chấp khởi đầu và kết thúc, những lần gặp gỡ các dân khác, sự chia ly thù địch và hòa bình. Phần sau rút ra bốn chủ đề: ân điển của Đức Chúa Trời dành cho Y-sơ-ra-ên, lòng trung tín của Y-sơ-ra-ên đối với Ngài, các phước hạnh Ngài ban cho dân Ngài, và phước hạnh Ngài ban qua dân Ngài. Mỗi chủ đề được xét theo ý nghĩa ban đầu và cách áp dụng cho Cơ Đốc nhân ngày nay.

   Thuật ngữ: patriarch = tổ phụ · birthright = quyền trưởng nam · blessing = phước hạnh · covenant = giao ước · chiasm = cấu trúc đối xứng

   Câu hỏi học tập

   1. Cấu trúc đối xứng bảy phân đoạn trong câu chuyện Gia-cốp giúp chúng ta thấy điều gì về cách Đức Chúa Trời hành động trong đời sống ông?
   2. Đức Chúa Trời đã dùng những hoàn cảnh khó khăn nào — với Ê-sau, với La-ban, và tại Phê-ni-ên — để uốn nắn Gia-cốp nên khiêm nhường?
   3. Bốn chủ đề — ân điển, lòng trung tín, phước hạnh cho Y-sơ-ra-ên và qua Y-sơ-ra-ên — khích lệ Hội Thánh ngày nay như thế nào khi đối diện với sự yếu đuối của chính mình?

   Đọc thêm: Giáo lý câu 11 · Bách khoa: Đất Hứa · Sáng Thế Ký 32

10. Joseph and His Brothers

    Giô-sép và Các Anh Em Nội dung AI soạn, chưa duyệt

    Bài học trình bày câu chuyện Giô-sép và các anh em trong Sáng Thế Ký 37:2–50:26. Mối quan hệ đầy xung đột giữa họ dạy các chi phái Y-sơ-ra-ên sống hòa thuận khi chinh phục và định cư tại Đất Hứa, và vẫn hướng dẫn các mối quan hệ giữa những người theo Đấng Christ ngày nay. Bài học theo dõi một vở kịch năm bước có cấu trúc đối xứng: sự bất hòa giữa các tổ phụ, quyền cai trị đầy đe dọa của Giô-sép, sự hòa giải và đoàn tụ làm bước ngoặt, quyền cai trị nhân từ của Giô-sép, rồi sự hòa thuận giữa các tổ phụ. Bên cạnh bốn chủ đề chung với các bài về Áp-ra-ham và Gia-cốp, bài học nhấn mạnh hai chủ đề đặc biệt: sự hiệp nhất và sự đa dạng của dân tộc.

    Thuật ngữ: providence = sự quan phòng · reconciliation = sự hòa giải · forgiveness = sự tha thứ · unity = sự hiệp nhất · diversity = sự đa dạng

    Câu hỏi học tập

    1. Câu chuyện Giô-sép dạy các chi phái Y-sơ-ra-ên điều gì về cách sống hòa thuận với nhau, và điều đó áp dụng cho Hội Thánh ngày nay ra sao?
    2. Sự tương phản giữa Giu-đa và Giô-sép cho thấy điều gì về tội lỗi, sự ăn năn và ân điển của Đức Chúa Trời?
    3. Sự hòa giải và đoàn tụ làm bước ngoặt của câu chuyện như thế nào, và điều gì giúp Giô-sép tha thứ cho các anh em mình?

    Đọc thêm: Giáo lý câu 11 · Bách khoa: Sự quan phòng · Sáng Thế Ký 50

11. An Overview of Exodus

    Tổng Quan Về Sách Xuất Ai Cập Ký Nội dung AI soạn, chưa duyệt

    Bài học này chuẩn bị cho người học tìm hiểu sâu hơn sách Xuất Ai Cập Ký: dân Y-sơ-ra-ên đang đóng trại bên biên giới Đất Hứa, khi Môi-se gần cuối đời, cần biết phải tiếp tục vâng theo những ưu tiên và thực hành của Môi-se đến mức nào. Phần đầu xét các vấn đề nền tảng: tác giả Môi-se, hoàn cảnh sáng tác, ý nghĩa ban đầu — sách viết về thế hệ xuất Ai Cập thứ nhất cho thế hệ thứ hai — và cách áp dụng ngày nay qua Tân Ước. Phần giữa trình bày cấu trúc sách: sự giải cứu khỏi Ai Cập, rồi sự chuẩn bị cho Ca-na-an qua giao ước và đền tạm. Phần cuối rút ra bốn chủ đề: Đấng giữ giao ước, Đấng chiến thắng, Đấng ban luật pháp, và Đấng hiện diện cùng dân Ngài.

    Thuật ngữ: exodus = sự xuất hành · covenant = giao ước · tabernacle = đền tạm · law = luật pháp

    Câu hỏi học tập

    1. Vì sao sách Xuất Ai Cập Ký được viết về thế hệ thứ nhất cho thế hệ thứ hai, và điều đó giúp chúng ta hiểu mục đích của sách như thế nào?
    2. Bốn chủ đề — Đấng giữ giao ước, Đấng chiến thắng, Đấng ban luật pháp và Đấng hiện diện — được thể hiện qua những phần nào của sách Xuất Ai Cập Ký?
    3. Tân Ước giúp chúng ta áp dụng sách Xuất Ai Cập Ký cho đời sống Cơ Đốc nhân ngày nay như thế nào?

    Đọc thêm: Giáo lý câu 44 · Bách khoa: Lễ Vượt Qua · Xuất Ê-díp-tô Ký 20

Học loạt bài này trên Nexus →