Các Tiên Tri Cựu Ước

Giới thiệu về sách Ô-sê Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Bài học giới thiệu tiên tri Ô-sê và sách mang tên ông. Ô-sê thi hành chức vụ khoảng năm 760 trước Chúa, dưới thời Giê-rô-bô-am II ở Y-sơ-ra-ên và các vua Ô-xia đến Ê-xê-chia ở Giu-đa, khi đế quốc A-si-ri đe dọa cả hai vương quốc. Là sứ giả của giao ước, ông nhắc dân sự nhớ lòng nhân từ của Đức Chúa Trời, kêu gọi họ trung thành, đồng thời cảnh báo phước lành và hình phạt theo giao ước. Sách được biên soạn tại Giu-đa, có lẽ dưới thời Ê-xê-chia, để các nhà lãnh đạo rút ra bài học khôn ngoan từ sự sụp đổ của Y-sơ-ra-ên. Nội dung sách chia làm ba phần: sự phán xét và hy vọng, sự phán xét triển khai, rồi hy vọng triển khai, tất cả hướng về lòng thương xót của Đức Chúa Trời.

Thuật ngữ: prophet = tiên tri · covenant = giao ước · Assyrian judgment = sự phán xét qua A-si-ri · wisdom = sự khôn ngoan

Đọc thêm: Bách khoa: Tiên tri · Bách khoa: Giao ước · Ô-sê 1

Những mặc khải cho người khôn ngoan Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Bài học đi sâu vào ba phần chính của sách Ô-sê để tìm những mặc khải của Đức Chúa Trời cho người khôn ngoan. Phần một kể về cuộc hôn nhân của Ô-sê với Gô-me và tên ba con trẻ, Đức Chúa Trời kiện cáo dân sự bội ước rồi hứa phục hồi sau phán xét. Phần hai ghi các vụ kiện giao ước và lời kêu gọi báo động, vạch ra bốn tội: vi phạm luật pháp, thờ hình tượng, ngoại tình thuộc linh và thờ phượng giả hình, trong khi hình phạt qua A-si-ri ngày càng nặng. Phần ba dùng năm hình ảnh so sánh — trái cây, cây cọ, cây nho, bò cái và đứa con yêu — để bày tỏ lòng nhân từ và kiên nhẫn của Đức Chúa Trời. Đáp ứng phải có là sự ăn năn, và Hội Thánh cũng học bài học ấy.

Thuật ngữ: covenant lawsuit = vụ kiện giao ước · repentance = sự ăn năn · revelation = sự mặc khải · bride of Christ = nàng dâu của Đấng Christ

Đọc thêm: Bách khoa: Ăn năn · Bách khoa: Giao ước · Ô-sê 2

Những góc nhìn giải kinh thiết yếu Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Nhiều tín hữu bối rối trước sách tiên tri vì chúng khó hiểu và Hội Thánh bất đồng, nên hoặc bị 'chuyên gia' dẫn dắt sai, hoặc thờ ơ bỏ qua. Bài học đặt nền tảng giải kinh qua bốn góc nhìn. Trước hết, tiên tri là người tỉnh táo nhận lãnh mặc khải: Đức Chúa Trời cảm thúc cách hữu cơ, không phải đọc chính tả máy móc, và chính tiên tri cũng chưa hiểu hết thời điểm. Thứ hai, phải tìm ý nghĩa gốc bằng giải kinh văn phạm-lịch sử, đặt lời tiên tri trong bối cảnh văn chương và lịch sử, như Ê-sai 7:14. Thứ ba, Tân Ước khẳng định thẩm quyền của lời tiên tri. Cuối cùng, mọi kỳ vọng tiên tri đều hướng về ngày của Chúa và được ứng nghiệm nơi Đấng Christ, trung tâm của cách giải kinh.

Thuật ngữ: hermeneutics = giải kinh · inspiration = sự cảm thúc · original meaning = ý nghĩa gốc · fulfilment in Christ = sự ứng nghiệm nơi Đấng Christ

Đọc thêm: Giáo lý câu 2 · Giáo lý câu 3 · Bách khoa: Mặc khải · Lu-ca 24

Công việc của tiên tri Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Bài học giải thích tiên tri là ai và họ làm gì. Danh xưng chính trong tiếng Hê-bơ-rơ là na-bi, nghĩa là người được kêu gọi, và trong tiếng Hy Lạp là người nói ra lời Chúa và loan báo tương lai. Kinh Thánh còn gọi họ là tôi tớ, người thấy, người canh giữ và sứ giả. Chức vụ thay đổi theo thời đại: trước thời quân chủ thì ít và không chính thức; thời quân chủ thì đông đảo và chính thức, để kiểm soát các vua; thời lưu đày thì ít hơn, giải thích ý nghĩa của lưu đày; sau lưu đày thì khích lệ tái thiết đền thờ. Tiên tri không phải thầy đồng hay thầy bói, nhưng là sứ giả và công tố viên của giao ước, đại diện Chúa Tối Cao nhắc dân sự giữ trung thành với giao ước.

Thuật ngữ: prophet (nabi) = tiên tri (na-bi) · covenant emissary = sứ giả của giao ước · watchman = người canh giữ · man of God = người của Đức Chúa Trời

Đọc thêm: Bách khoa: Tiên tri · Bách khoa: Giao ước · Ê-sai 6

Dân sự của giao ước Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Mọi lời tiên tri đều gắn với giao ước, nên phải hiểu dân sự mà tiên tri phục vụ. Bài học theo dõi giao ước qua lịch sử: với A-đam, giao ước việc làm đặt nền trên trách nhiệm, sự sa ngã và lời hứa cứu chuộc; với Nô-ê, Ngài hứa giữ thế giới ổn định trong lúc chờ cứu rỗi. Với Áp-ra-ham, Ngài hứa dòng dõi và đất; với Môi-se, Ngài ban luật pháp làm chuẩn cho tiên tri; với Đa-vít, Ngài hứa vương triều bền vững; rồi giao ước mới ứng nghiệm mọi lời hứa. Tiên tri cũng nói với các dân ngoại, kiện cáo tội lỗi họ và loan báo ơn cứu rỗi. Bài học phân biệt ba nhóm: người ngoài giao ước, cộng đồng hữu hình và cộng đồng vô hình, tức những người thuộc về Đức Chúa Trời bởi đức tin.

Thuật ngữ: covenant of works = giao ước việc làm · covenant of grace = giao ước ân điển · new covenant = giao ước mới · visible church = Hội Thánh hữu hình · invisible church = Hội Thánh vô hình

Đọc thêm: Bách khoa: Giao ước · Bách khoa: Giao ước mới · Sáng Thế Ký 15

Động lực của các giao ước Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Mọi giao ước theo mẫu hiệp ước giữa Chúa Tối Cao và chư hầu: Đức Chúa Trời bày tỏ lòng nhân từ trước, rồi đòi hỏi dân sự đáp lại bằng lòng trung thành. Khuôn mẫu ấy có trong các giao ước với A-đam, Nô-ê, Áp-ra-ham, Môi-se, Đa-vít và giao ước mới, trong đó ân điển đi trước và lòng trung thành là dấu hiệu của đức tin thật. Vì thế tiên tri nhắc dân sự nhớ ơn Chúa và kêu gọi họ trung thành. Khi dân sự bội ước, phán xét đến trong thiên nhiên như hạn hán, đói kém, bệnh tật, và trong chiến tranh như thất bại, bị vây hãm và lưu đày, ngày càng nặng cho đến lưu đày. Ngược lại, khi dân sự trung thành, phước lành đến trong thiên nhiên và chiến tranh, từ mùa màng sung túc đến chiến thắng và bình an.

Thuật ngữ: divine benevolence = lòng nhân từ của Đức Chúa Trời · human loyalty = lòng trung thành của con người · covenant judgment = sự phán xét theo giao ước · covenant blessing = phước lành theo giao ước

Đọc thêm: Bách khoa: Giao ước · Bách khoa: Luật pháp · Phục Truyền Luật Lệ Ký 28

Phân tích lịch sử lời tiên tri Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Lời tiên tri chỉ hiểu đúng khi đặt vào đúng thời đại lịch sử của nó. Bài học khảo sát bốn thời kỳ. Thời quân chủ sơ khai đặt nền tảng: vương quốc thống nhất dưới Đa-vít và Sa-lô-môn gợi lên lý tưởng giao ước, còn sự phân rẽ khoảng năm 930 trước Chúa tạo ra hai dân tộc mà tiên tri phục vụ. Thời phán xét A-si-ri từ năm 734 đến 701 chứng kiến liên minh Sy-ri–Y-sơ-ra-ên, sự sụp đổ của Sa-ma-ri năm 722 và cuộc xâm lăng của San-chê-ríp năm 701, với các tiên tri Giô-na, Ô-sê, A-mốt, Mi-chê, Na-hum và Ê-sai. Thời phán xét Ba-by-lôn từ năm 605 đến 539 gồm ba lần xâm lăng và lưu đày, với Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên, Đa-ni-ên và các tiên tri khác. Cuối cùng, thời kỳ khôi phục mở ra hy vọng trở về và tái thiết sau lưu đày.

Thuật ngữ: historical context = bối cảnh lịch sử · exile = sự lưu đày · restoration = sự khôi phục · Babylonian judgment = sự phán xét qua Ba-by-lôn

Đọc thêm: Bách khoa: Giao ước · Bách khoa: Sự cứu rỗi · 2 Các Vua 17

Phân tích văn chương các sách tiên tri Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Sách tiên tri thường khiến độc giả lạc lối vì không nhận ra các thể loại văn chương. Bài học cung cấp bản đồ qua ba loại tài liệu. Thứ nhất là các câu chuyện lịch sử, gồm tiểu sử và tự truyện, với bốn nội dung: lời kêu gọi của tiên tri, hành động tượng trưng, tường thuật khải tượng và bối cảnh lịch sử, như Ê-sai 7–8 giúp hiểu đúng lời tiên tri về Em-ma-nu-ên. Thứ hai là lời tiên tri thưa chuyện với Đức Chúa Trời, từ lời than khóc về tội lỗi và sự phán xét, như sách Ha-ba-cúc, đến lời ngợi khen. Thứ ba là lời tiên tri nói với con người, tức các bài diễn văn kêu gọi ăn năn và tin cậy Chúa. Nhận ra thể loại giúp độc giả không bỏ lỡ sứ điệp của mỗi đoạn văn.

Thuật ngữ: historical narrative = câu chuyện lịch sử · symbolic action = hành động tượng trưng · lament = lời than khóc · vision report = tường thuật khải tượng

Đọc thêm: Bách khoa: Mặc khải · Bách khoa: Tiên tri · A-mốt 7

Mục đích của các lời tiên đoán Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Nhiều người tưởng tiên tri loan báo tương lai chỉ để biết trước, nhưng bài học cho thấy mục đích chính là khích lệ dân sự định hình tương lai bằng cách đáp ứng. Nền tảng là chủ quyền của Đức Chúa Trời: Ngài bất biến trong bản tính, lời hứa và ý chỉ đời đời, đồng thời quan phòng tích cực qua các nguyên nhân thứ yếu, tất yếu, tự do hoặc tùy thuộc. Vì vậy, lời tiên đoán gắn với sự đáp ứng của con người, như người thợ gốm trong Giê-rê-mi 18: lời báo phán xét có thể rút lại khi dân sự ăn năn, và lời hứa phước lành có thể giữ lại khi họ bất tuân. Mục đích của lời tiên đoán là kêu gọi ăn năn, khích lệ đức tin và nuôi dưỡng hy vọng nơi sự thành tín của Đức Chúa Trời.

Thuật ngữ: divine sovereignty = chủ quyền của Đức Chúa Trời · providence = sự quan phòng · human responsibility = trách nhiệm của con người · repentance = sự ăn năn

Đọc thêm: Giáo lý câu 7 · Giáo lý câu 11 · Bách khoa: Sự tiền định · Giê-rê-mi 18

Cánh chung học triển khai Nội dung AI soạn, chưa duyệt

Cánh chung học, tức giáo lý về những sự cuối cùng, không xuất hiện đầy đủ ngay từ đầu mà triển khai dần qua Kinh Thánh. Môi-se đặt nền tảng: dân sự sẽ sa ngã, chịu lưu đày, rồi ăn năn được tha thứ và phục hồi trong 'những ngày sau rốt'. Các tiên tri đầu giữ khuôn mẫu ấy nhưng thêm ba nét mới: ngai Đa-vít sẽ bị bỏ rồi được phục hồi qua một Vua công chính, đền thờ sẽ bị phá rồi được xây lại vinh hiển hơn, và các dân ngoại sẽ bị phán xét trong ngày của Chúa. Các tiên tri sau, nhất là Đa-ni-ên, mở rộng khải tượng về các vương quốc trần gian và sự hiện đến của Con Người. Tân Ước cho thấy mọi kỳ vọng ấy được ứng nghiệm nơi Đấng Christ và sẽ hoàn tất khi Ngài trở lại.

Thuật ngữ: eschatology = cánh chung học · latter days = những ngày sau rốt · day of the Lord = ngày của Chúa · restoration = sự khôi phục

Đọc thêm: Bách khoa: Giao ước mới · Bách khoa: Hy vọng · Giê-rê-mi 31